Risico’s van Lithium-ion branden
Binnen je organisatie bevinden zich ongetwijfeld talloze oplaadbare accu’s. Ze zitten in telefoons, laptops, elektrische fietsen en auto’s. Waarschijnlijk sta je er niet bij stil, maar lithium-ion accu’s kunnen voor grote problemen zorgen. De impact van een accubrand is nauwelijks te bevatten. Daarom wil Velco een bijdrage leveren aan de bewustwording van deze risico’s. Op deze pagina leggen we de risico’s uit, laten we zien hoe een accubrand zich ontvouwt en beschrijven we wat je wel en niet moet doen als het gebeurt.
Snel en onverwachts
Wanneer we praten over risico’s van accu’s, dan praten we specifiek over de lithium-ion batterij. Deze batterij is oplaadbaar. Erg handig natuurlijk, maar dit brengt ook risico’s met zich mee. Je kan een batterij zien als een geconcentreerde bulk aan energie. Hout is bijvoorbeeld ook een geconcentreerd blok energie, maar het effect van een ontbrandende lithium-ion accu is vele malen groter. Bekijk de video om te zien hoe snel dit kan gaan.
Waarom is een accubrand anders?
Stel, de accu van je laptop begint te roken en vliegt in brand. Dat is een ander type brand dan een brandende prullenbak, om drie redenen.
(1) Erg giftige rook
Doorgaans is rook bij een brand al zeer giftig. De rook die vrijkomt bij een lithium-ion accubrand blijkt nog giftiger, waarbij onder andere waterstoffluoride vrijkomt. De vrijgekomen rook is zeer gevaarlijk en bij inademen dodelijk. Ook bij huidcontact is de rook erg schadelijk. Vluchtwegen zijn daardoor direct onbruikbaar.
(2) Thermal Runaway
Door schade aan de accu, foutief opladen, slijtage of onjuiste opslag, te warm of te koud, kunnen lithium-ion accu’s spontaan ontbranden. Thermal runaway is een ongewenst chemisch proces in de accu waarbij een batterijcel flink opwarmt en de andere cellen datzelfde proces ondergaan. Het gevolg is giftige rook, een ontbranding of zelfs een explosie. De temperatuur van een lithium-ion accubrand kan oplopen tot 1000 graden Celsius.
Kenmerkend is dat het proces zichzelf in stand houdt. De cel maakt bij thermal runaway zelf zuurstof aan, dus het vuur heeft de omgeving niet meer nodig om door te branden.
(3) Explosiegevaar
Bij lage luchtconcentraties kan het zijn dat er geen directe ontsteking plaatsvindt van de gassen die tijdens thermal runaway worden geproduceerd. De dampwolk die wel vrijkomt kan dan bij een vertraagde ontsteking ineens ontvlammen, met een explosie tot gevolg.
Wat mag je wel en niet gebruiken om te blussen?
Niet: een D-poederblusser. Dit is de meest gemaakte fout. Lithium is een metaal, dus de logische conclusie lijkt dat een accubrand onder brandklasse D valt en dat D-poeder werkt. Dat klopt niet. In een lithium-ion cel zit geen lithium in metaalvorm, dus het is geen metaalbrand. Klasse D geldt alleen bij lithium in zuivere metaalvorm, wat je buiten laboratoria en specifieke industriële processen zelden tegenkomt.
Niet: CO2. Verstikken werkt niet als de cel zelf zuurstof aanmaakt. De zeer koude straal kan de cel bovendien extra beschadigen.
Niet: gewoon ABC-poeder. Poeder dekt af maar koelt nauwelijks, terwijl juist koeling nodig is om te voorkomen dat naastgelegen cellen ook doorslaan.
Wel: koelen. Bij kleine accu’s, zoals die in een laptop of telefoon, kun je terecht met een toestel dat goed koelt: water met additief of sproeischuim met een hoge A-rating. Voor grotere risico’s is er de lithium-ion blusser met een inkapselende en koelende blusstof. Ook een blusdeken en onderdompeling worden toegepast.
Let op de behuizing. De accu zit vaak in een stevige omkasting. Het blusmiddel bereikt de cellen pas als die behuizing openbarst. Tot dat moment lijkt blussen effect te hebben zonder dat het de kern raakt.
En blijf opletten na het doven. Een accu kan uren later opnieuw ontbranden. Leg een geblust apparaat dus niet terug binnen, maar zet het buiten op een onbrandbare ondergrond.
Wij adviseren om bij een accubrand altijd een vol gelaatsmasker en beschermende kleding te gebruiken, gezien de toxiciteit van de rook.
Waar je op moet letten bij aanschaf
Een Rijkstypekeur zegt niets over geschiktheid voor lithium-accubranden, want daar wordt bij die keuring niet op getoetst. Er bestaat ook geen eenduidige Europese testnorm voor. In Nederland is daarvoor de NTA 8133-test ontwikkeld. Vraag een leverancier dus om een NTA 8133-testresultaat en ga niet af op het label alleen.
Wat kan ik doen?
Ons advies is om te inventariseren waar en hoeveel apparaten met een lithium-ion accu in jouw organisatie aanwezig zijn. Zorg voor correcte opslag van deze accu’s en goed werkende rook- en hittemelders in die ruimtes. Houd ook rekening met ruimtes waar veel mensen aanwezig zijn. Velco kan je hierbij helpen.
Daarom hebben wij onze BHV-trainingen aangevuld met een module waarin we dieper ingaan op de gevaren van lithium-ion branden en hoe je daarmee omgaat. Wij nemen cursisten mee in de risico’s en simuleren een accubrand in ons oefencentrum. Daarnaast werken we met VR-training, waarmee je een accubrand van dichtbij meemaakt zonder risico.
Weet jij of jouw organisatie voldoet aan de PGS 37-2?
De risico’s van lithium-ion accu’s zijn inmiddels duidelijk. Maar weten wat je er als organisatie mee moet, is een ander verhaal. Hoeveel accu’s sla jij op? Waar? En onder welke omstandigheden? Dat zijn precies de vragen waar de PGS 37-2 antwoord op geeft.
De PGS 37-2 is de landelijke richtlijn voor de opslag van lithium-ion accu’s in bedrijfsomgevingen. De richtlijn werkt vanuit scenario’s: afhankelijk van de aard en omvang van jouw opslag gelden er specifieke eisen, van bouwkundige aanpassingen tot het herzien van je bedrijfsnoodplan. Naar verwachting wordt de richtlijn in 2027 opgenomen in de Omgevingswet, waarna er actief op gehandhaafd kan worden.
Niet elk bedrijf valt onder de volledige richtlijn. Maar ook bij kleinere hoeveelheden accu’s blijven basisverplichtingen als werkgever gewoon gelden en zijn de risico’s reëel.
Wil je weten waar jouw organisatie staat? We helpen je bij de inventarisatie, het bepalen van het juiste scenario en het opstellen van een concreet plan van aanpak.
Heb je advies nodig over lithium-ion (branden)?
Wij denken graag met je mee.