Brand- en vluchtveiligheid tijdens de energietransitie
De energietransitie zorgt voor een snelle toename van duurzame technologieën zoals zonnepanelen, warmtepompen, elektrische voertuigen, laadstations en energieopslagsystemen. Hoewel deze ontwikkelingen essentieel zijn voor een duurzame toekomst, brengen ze ook nieuwe risico’s voor brand- en vluchtveiligheid met zich mee.
Extra aandacht vereist
Zonnepanelen en elektrische voertuigen maken gebruik van hoogspanningsonderdelen en/of lithium-ionbatterijen. Hoewel deze systemen veilig zijn bij correcte installatie en onderhoud, kunnen defecten of slechte aanleg leiden tot brand, kortsluiting of oververhitting.
Een zonnepaneel blijft bij daglicht altijd stroom leveren
Zonnepanelen zetten zonlicht direct om in elektriciteit. Dit betekent dat ze ook blijven werken als de hoofdschakelaar van het gebouw uitstaat. De hoofdschakelaar onderbreekt namelijk alleen de stroom naar het gebouw, maar niet de stroom die direct vanuit het paneel wordt opgewekt. Hierdoor blijft de bekabeling vanaf de panelen onder spanning staan zolang er daglicht is. Dit is gevaarlijk bij brand, omdat hulpverleners de stroomtoevoer niet altijd eenvoudig kunnen uitschakelen en er gevaar is op elektrocutie tijdens het blussen.
“De energietransitie verandert niet alleen onze installaties, maar ook onze veiligheidsrisico’s. BHV’ers moeten voorbereid zijn op nieuwe uitdagingen zoals brandgevaar door zonnepanelen en in elektrische voertuigen. Het waarborgen van veiligheid is belangrijker dan ooit.”
Verhoogd brandrisico
Zowel zonnepanelen als accu’s kunnen vlam vatten door beschadiging, kortsluiting of oververhitting. Elektrische voertuigen zijn bovendien gevoelig voor ’thermal runaway’, een proces waarbij een oververhitte batterij zichzelf blijft opwarmen tot ontbranding. Zeker in parkeergarages vormt dit een groot risico vanwege rookverspreiding en beperkte blusmogelijkheden.
Beperkte vluchtmogelijkheden
Rook ontstaat bij vrijwel elke brand; bij branden in energieopslagsystemen kunnen zeer giftige gassen vrijkomen. Dit komt doordat in batterijen chemische stoffen reageren onder hoge temperatuur. Niet elke brand in duurzame systemen leidt tot giftige dampen, maar het risico is aanwezig en vraagt extra voorzichtigheid bij evacuatie. Daarnaast vult rook zich snel in lage ruimtes, waardoor het zicht vermindert en vluchtwegen minder toegankelijk worden. Een actueel ontruimingsplan is daarom essentieel.
Complexere hulpverlening
Branden in elektrische voertuigen en installaties zijn vaak lastig te herkennen. Ze kunnen intern in een object of voertuig ontstaan zonder directe zichtbare signalen. Dit vereist specifieke kennis en training voor BHV’ers om adequaat en veilig te kunnen handelen.
Thermal runaway bij lithium-ionbatterijen
Thermal runaway ontstaat doordat een beschadigde of oververhitte batterij zichzelf steeds warmer maakt, zonder dat dit stopt. De interne chemische reactie veroorzaakt steeds meer warmte, die de batterijcellen doet ontbranden bij extreem hoge temperaturen (vaak boven de 1000 °C). Dit proces kan van batterijcel naar batterijcel voltrekken, wat de brand moeilijk te blussen maakt: het vuur komt niet van buitenaf, maar wordt van binnenuit gevoed door de chemische reacties. Daarnaast kunnen giftige dampen vrijkomen en bestaat het gevaar dat de brand opnieuw oplaait, zelfs nadat het vuur lijkt te zijn gedoofd, doordat de chemische reactie in een andere cel van de batterij doorgaat. Meer over veilig werken met accu’s is te vinden op onze pagina over lithium-ion accu’s.
5 praktische tips om de risico's te beperken
Welke normen zijn van toepassing?
Ook bij het gebruik van duurzame energiebronnen blijven bestaande normen en richtlijnen voor brandveiligheid van kracht:
- NEN 1010 — Veiligheid van laagspanningsinstallaties
- NEN-EN 1838 — Lichttechnische eisen voor noodverlichting
- NEN 2555 — Rookmelders in woningen
- NEN-EN 50172 — Noodverlichting in gebouwen
- NTA 8120 — Veilige aanleg en beheer van zonnestroominstallaties
Een veilige energietransitie betekent dus niet alleen investeren in nieuwe technologie, maar ook in passende veiligheidsmaatregelen.
Een duurzame en veilige toekomst
De energietransitie brengt veel kansen, maar ook nieuwe veiligheidsuitdagingen. Bewustwording van deze risico’s, het toepassen van de juiste veiligheidsmaatregelen en training van betrokkenen zijn essentieel om brand- en vluchtveiligheid te waarborgen. Alleen zo kunnen we bouwen aan een toekomst die niet alleen duurzaam is, maar ook veilig.
Blijft een zonnepaneel stroom leveren als de hoofdschakelaar uit staat?
Ja. Een zonnepaneel blijft stroom opwekken zolang er daglicht is, ook als de hoofdschakelaar van het gebouw is uitgeschakeld. Dat komt doordat de hoofdschakelaar alleen de stroom naar het gebouw onderbreekt, niet de opwekking bij het paneel zelf.
Wat is thermal runaway bij lithium-ionbatterijen?
Thermal runaway is een kettingreactie waarbij een beschadigde of oververhitte batterij zichzelf blijft opwarmen tot ontbranding, vaak bij temperaturen boven de 1000 °C. Het proces kan van cel naar cel overslaan en is daardoor lastig te blussen.
Waarom is brand in een elektrisch voertuig moeilijker te blussen?
Omdat het vuur bij thermal runaway van binnenuit de batterijcellen wordt gevoed, kan het niet eenvoudig van buitenaf worden gedoofd. De brand kan bovendien opnieuw oplaaien wanneer de reactie in een andere cel doorgaat.
Welke normen gelden voor brandveiligheid bij duurzame energiebronnen?
De belangrijkste normen zijn NEN 1010, NEN-EN 1838, NEN 2555, NEN-EN 50172 en NTA 8120. Bekijk ook onze adviesdiensten brandveiligheid voor ondersteuning bij implementatie.